دولت کانادا به صورت محرمانه پرداخت هزینه قطعات با زمانبری طولانی (long-lead) مربوط به ۱۴ فروند جنگنده F-35 اضافی را آغاز کرده است. این سفارش که جدای از قرارداد اولیه ۱۶ فروندی است که تحویل آنها از اواخر ۲۰۲۶ آغاز میشود، به منظور حفظ جایگاه کانادا در توالی تولید خط مونتاژ لاکهید مارتین و جلوگیری از واگذاری اسلاتهای تحویل به خریداران دیگر انجام شده است. وزارت دفاع ملی کانادا ضمن تأیید هزینه ۴۷۶ میلیون دلاری اضافی برای برنامه جایگزینی CF-18 در پایان ۲۰۲۵، از تأیید رسمی تعهد به خرید این محموله جدید خودداری کرده و اعلام نموده که بازبینی گستردهتر در مورد ناوگان جنگندههای آتی همچنان ادامه دارد.
این پیشپرداختها که با حداقل اطلاعرسانی عمومی انجام شده، شامل مؤلفههای ساختاری، بخشهایی از اویونیک و مجموعههایی است که تأمینکنندگان نیاز به قراردادهای بلندمدت برای تولید آنها دارند. در صورتی که کشوری سفارش این قطعات را در بازه زمانی تعیینشده ثبت نکند، اسلات تولیدی خود را در برنامه چندملیتی Joint Strike Fighter از دست خواهد داد. این موضوع حساسیت سیاسی این تصمیم را افزایش داده، زیرا دولت کانادا همزمان هم در حال حفظ جایگاه صنعتی برای هواپیماهای بیشتر است و هم اعلام میکند که تصمیم نهایی درباره اندازه ناوگان هنوز گرفته نشده است.
مشارکت کانادا در برنامه F-35 به سال ۱۹۹۷ بازمیگردد. این کشور پس از سرمایهگذاری اولیه، در سال ۲۰۰۲ به عضویت فاز توسعه و نمایش سامانه درآمد و در سال ۲۰۰۶ تفاهمنامهای برای پشتیبانی و تولید تا سال ۲۰۵۱ امضا کرد. اگرچه در سال ۲۰۱۰ قصد خرید ۶۵ فروند را اعلام کرده بود، اما فرآیند پرچالش این قرارداد سرانجام در مارس ۲۰۲۲ به انتخاب F-35A به عنوان گزینه نهایی برای تأمین ۸۸ فروند انجامید. در دسامبر ۲۰۲۲ بودجه ۷ میلیارد دلاری برای ۱۶ فروند نخست، تجهیزات پشتیبانی و زیرساختها تصویب شد.
برآوردهای هزینه این برنامه در طول زمان دستخوش تغییرات قابل توجهی شده است. ارزش اولیه برنامه ۱۹ میلیارد دلار کانادا اعلام شده بود، اما با احتساب هزینههای چرخه عمر و زیرساخت، این رقم به ۲۷.۷ میلیارد دلار افزایش یافته است. برآورد بهای هر فروند نیز از ۷۵ میلیون دلار در اظهارات اولیه دولت تا ارقام بیش از ۱۰۰ میلیون دلار با احتساب هزینههای جانبی در نوسان بوده است. همین ابهامات هزینهای، بخش اصلی بازبینی کنونی دولت به رهبری نخستوزیر مارک کارنی است که از ۲۰۲۵ و در واکنش به تنشهای تجاری با آمریکا آغاز شده است.
تنشهای تجاری و سیاسی با واشنگتن نقش کلیدی در این بازبینی دارد. اعمال تعرفههای ۲۵ درصدی بر فولاد، آلومینیوم و خودروهای کانادایی توسط دولت دونالد ترامپ در ۲۰۲۵ و همچنین تهدید به لغو گواهینامه هواپیماهای تجاری بمباردیر، بستر این تصمیمگیری را تشکیل میدهد. پیت هوکسترا، سفیر آمریکا در کانادا، هشدار داده که کاهش سفارش F-35 واشنگتن را مجبور خواهد کرد برای پر کردن این خلأ، جنگندههای بیشتری خریداری کرده و مأموریتهای حریم هوایی مشترک نوراد را خود بر عهده گیرد. وی تأکید کرد انتخاب جنگندهای با قابلیت همعملیاتی کمتر از F-35، ترتیبات دیرینه نوراد را دستخوش تغییر خواهد کرد.
در مقابل، نظرسنجی داخلی مؤسسه Ekos Politics نشان میدهد ۷۲ درصد کاناداییها از افزودن جنگنده ساب Gripen سوئد به ناوگان هوایی کشور، چه از طریق جایگزینی سفارشات آتی و چه در قالب ناوگان ترکیبی، حمایت میکنند. طرح سوئد میتواند هزاران شغل داخلی ایجاد کرده و پایگاه صنعتی هوافضای کانادا را تقویت کند. با این حال، کاهش سفارش F-35 به نفع ناوگان ترکیبی میتواند بر قابلیت همعملیاتی در ناتو و نوراد سایه بیندازد.
کانادا به عنوان شریک صنعتی سطح سه در برنامه F-35، تاکنون ۱۴۴ قرارداد به ارزش ۴۹۰ میلیون دلار (۲۰۰۲-۲۰۱۲) با شرکتها و مراکز تحقیقاتی خود منعقد کرده است. ارزش این قراردادها برای بازه ۲۰۱۳-۲۰۲۳ بالغ بر ۱.۱ میلیارد دلار برآورد شده و پتانسیل کل آن بین ۴.۸ تا ۶.۸ میلیارد دلار تخمین زده میشود. منافع صنعتی حاصل از این مشارکت همچنان یک عامل تعیینکننده در ارزیابی ادامه مسیر خرید F-35 و پیامدهای اقتصادی هرگونه تغییر در استراتژی تأمین جنگنده برای اتاوا محسوب میشود.
